Recensie 'East of Eden'

De bekendste verfilming van John Steinbecks breedgedragen roman East of Eden kwam tot stand in de jaren vijftig, en dus was het hoog tijd voor een frisse herinterpretatie. Best een uitdaging voor een verhaal dat zich grotendeels in de twintigste eeuw afspeelt en bol staat van de verwijzingen naar de Bijbel. Gelukkig bleek uitgerekend een van de sterkst opkomende actrices van dit moment bereid om dit zwaarmoedige familiedrama een nieuwe uitstraling te geven.

Een ongebruikelijke kennismaking

East of Eden (2026) overspant decennia en begint in de nasleep van de Amerikaanse Burgeroorlog. Twee broers die moeizaam met elkaar opschieten vangen een vrouw op die hevig is toegetakeld en haar verleden in nevelen hult. Naarmate Cathy (Florence Pugh in een moedige hoofdrol) opknapt, begint het leven voor de broers steeds sterker om haar aanwezigheid te draaien. Terwijl de burgerlijke Adam als een blok voor Cathy's charmes valt, groeit bij de meer verzettelijke Charles juist de weerstand.

Scenariste Zoe Kazan (die we vooral al kennen als actrice, bijvoorbeeld van The Big Sick (2017)) doet er goed aan om haar bewerking van het beroemde verhaal op te delen in zorgvuldige hoofdstukken. Na de nachtelijke noodopvang van Cathy, die dient als een soort proloog, leren we eerst Adam en Charles beter kennen. Pas in aflevering twee draait vervolgens alles om de eigenlijke hoofdpersoon.

Bevangen door het kwaad

Wie het bronmateriaal niet kent en een romantisch kostuumdrama verwacht, komt met deze intense karakterstudie bedrogen uit. Met eenzelfde fascinatie voor menselijk gedrag als haar grootvader, de regisseur van de geijkte verfilming, verdiept Kazan zich in de letterlijke (op Cathy's gezicht) en figuurlijke littekens die mensen maken tot wie ze zijn. In de greep van een donkere gemoedstoestand verwerpt haar ongrijpbare protagoniste haar familie, haar man en zelfs haar kinderen. Ondertussen blijven Adam en Charles het strenge oordeel en de nalatenschap van hun inmiddels overleden vader met zich meedragen.

Dat het verhaal van Steinbeck mede bekendstaat als een Bijbelse allegorie, brengt voor de makers ook een risico met zich mee. Als Cathy alleen overkomt als een vrouw die bevangen wordt door het kwaad, doet dat direct afbreuk aan de psychologische gelaagdheid van haar personage. Haar besluit om in een bordeel te gaan werken, komt op die manier te snel neer op klassieke zedeloosheid, in plaats van een stuk identiteitsvorming dat voortkomt uit haar eigen keuzes en levenservaring.

Een vervlogen tijdperk

Het karakter en de overtuiging die Pugh (door Kazan gecast nadat zij Midsommar (2019) zag) in haar rol legt weerstaan elke suggestie dat deze East of Eden Cathy openlijk veroordeelt of passief maakt. Tegelijkertijd blijft zij met vragen omringd die Kazan voor alle andere personages wél weet te beantwoorden. Latere scènes in de miniserie komen daarbij sowieso minder goed uit de verf, omdat de actrice niet zichtbaar veroudert maar haar kinderen wel door jongvolwassen acteurs worden gespeeld.

Met fraaie landschapsfotografie en dramatische, maar nooit al te goedkope inzet van strijkers geven de regisseurs (onder wie Lion-maker Garth Davis) vorm aan een vertelling met de esthetiek van een vervlogen tijdperk. Het is daarbij vooral een verademing dat East of Eden de tijd kan nemen voor tijdsprongen die eerder in twee uur werden afgewikkeld. Zonder de knappe wijze waarop Pugh onschuld en dreiging verweeft, was deze bewerking mogelijk weggezakt in de breedte van het Netflix-aanbod. Nu is er alle reden om deze innemende nieuwkomer op zijn minst een kans te geven.