Recensie 'Zappa'

Compromisloos muzikaal genie

Recensie 'Zappa'
15 juni 2021 om 12:02

Regisseur Alex Winter heeft een waar meesterstuk afgeleverd met de documentaire Zappa (2020). Uit ruim 1000 uur filmmateriaal, grotendeels gekregen van fans, heeft hij een twee uur durende documentaire samengesteld. We zien Zappa (1940-1993) in zijn jeugdjaren bezig met homevideo's, als componist en musicus, als partner en vader, zijn relatie met musici en zijn maatschappijkritische acties en songteksten tot zijn laatste jaren als dirigent.

Op vijftienjarige leeftijd maakte Frank kennis met de composities van de Frans-Amerikaanse musicus Edgar Varèse. Sam "Goody" Gutowitz (1904-1991), eigenaar van diverse platenzaken, noemde de elpee Ionisation (1929-1931) van Varèse vreemde en lelijke muziek zonder synchroniciteit en logica. Varèse was een belangrijke inspiratiebron voor Zappa.

Frank was kritisch op zichzelf, de wereld om hem heen en hij zat nooit stil. Hij was de tweede in de popgeschiedenis die een dubbel lp uitbracht (de eerste was Bob Dylan met Blonde on Blonde). Hij produceerde alles zelf, behalve zijn twee eerste platen. Hij was een van de eerste muzikanten die op een 4-track opnam, die hij zelf in elkaar had geknutseld. Zappa schreef teksten met vaak politieke en maatschappijkritische thema's, steeds met de nodige ironie. Hij had felle standpunten tegen oorlog, fundamentalistische geloofsovertuigingen en kleinburgerlijkheid, maar ook de popcultuur bleef niet gespaard en televisie noemde hij een propagandamachine.

Elk optreden een geheel eigen compositie

Met het album Freak Out! (1966) van The Mothers of Invention kreeg Zappa de nodige erkenning. De concerten waren een samensmelting van muziek, performance-art en maatschappelijke declamaties. Deze sociale betrokkenheid blijkt in schril contrast te staan met het contact tussen Zappa en zijn bandleden. Zo stelt percussionist Ruth Underwood dat Frank haar en anderen niet groette of gedag zei en direct wegliep als de repetities en optredens waren afgerond. Gitarist Steve Vai zegt dat Zappa zijn muzikanten zag als "getrainde apen" en "het moest gaan zoals Frank wilde anders lag je eruit." Optredens waren energieslurpend omdat een setlist ontbrak en Zappa vooraf geen contact had met bandleden. Kortom, muzikanten werden ingehuurd, betaald en ontslagen.

Zappa was vaak en lang op tournee. Eenmaal thuis was hij voornamelijk te vinden in zijn eigen studio. Op een dag schuift zijn dochter Moon een briefje onder de studiodeur: "We wonen in hetzelfde huis… misschien kunnen we een keer samen muziek maken?" Dat Frank enkele dagen later zijn dochter om drie uur 's nachts wakker maakt om samen te musiceren, maakt op humoristische maar ook enigszins tragische wijze duidelijk hoeveel hij gefocust was op zijn werk. Na Franks dood beheert zijn zoon Ahmed het immense archief met meer dan zestig albums die nog op de planken liggen. Benieuwd wat daarmee zal gebeuren.

Zappa is zonder twijfel een exceptionele documentaire met een solide opbouw en logische samenhang van videofragmenten. Deze efficiënte en effectieve stijl is als het ware een tegenhanger van de muziek van Zappa, maar noodzakelijk om zijn opzienbarende wereld weer te geven. Een portret van een markante man met uitzonderlijke talenten en inzichten. Of zoals Ruth Underwood het zo treffend omschrijft: "Mensen stelden mij vaak de vraag: 'Wat is dit voor muziek? Is het rock, klassiek, opera, jazz, avant-garde, disco, wat is het?' En dan antwoordde ik: 'Het is Zappa!'"

4 / 5

Zappa is nu te zien in 5 bioscopen.

Beeld: Still 'Zappa' via Filmdepot

  Volg ons op Google Nieuws

Deel dit artikel

Meer over:

Bioscoop Films RecensiesZappa (2020)

Lees ook:

Meer recensies

Trailer 'Zappa'

Reacties


Meer recensies


Nog meer recensies